Ulemavu wa usingizi

Hypnosis (kwa Kiswahili: Uchawi wa fahamu au Ulemavu wa usingizi wa bandia) ni hali ya kubadilika kwa fahamu ambayo mtu anapata mwelekeo mkubwa wa kuzingatia, kupunguza ufahamu wa mazingira ya nje, na kuwa tayari kukubali mapendekezo. Hali hii inafanana na usingizi lakini si usingizi kweli, na mtu anayepitia hypnosis ana uwezo wa kukumbuka kila kitu na kuamua kukubali au kukataa mapendekezo.

Katika muktadha wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, hypnosis inatumika katika nyanja mbalimbali kama vile matibabu, ustawi wa akili, na hata katika mazingira ya kitamaduni. Inachukuliwa kama mbinu ya kisayansi inayosaidia katika kutatua matatizo ya kisaikolojia, kuzuia tabia mbaya, na kuboresha utendaji katika masomo na michezo.

Ufafanuzi

Hypnosis ni hali ya kubadilika kwa fahamu inayotokana na mchakato unaoitwa induction (kuingiza). Katika hali hii, mtu (mteja) huwa na mazingatio makali kwa maelekezo ya mwingilizi (hypnotist). Mteja huwa na uwezo wa kufikiria kwa kina, kukumbuka mambo ya zamani kwa urahisi zaidi, na kukubali mapendekezo bila kufanya tathmini nyingi za kimantiki. Hali hii si usingizi; badala yake, ni hali ya utulivu na umakinifu wa juu.

Wataalamu wengi wanakubali kuwa hypnosis ni hali ya asili ambayo kila mtu anaweza kuipitia kwa kiwango fulani. Baadhi ya watu wanaweza kupata hali ya kina ya hypnosis (highly hypnotizable) wakati wengine hupata kwa kiwango cha chini. Hypnosis hutumiwa hasa katika Ulemavu wa usingizi wa kurudi nyuma ambapo mteja anarudi nyuma kwenye kumbukumbu za zamani ili kutatua matatizo ya sasa.

Historia

Historia ya hypnosis ina mizizi ya kale duniani kote. Katika tamaduni nyingi za Kiafrika, kuna mbinu za kutumbuizwa kwa kutumia ngoma, wimbo, na dansi ili kuwafikisha watu katika hali tofauti ya fahamu. Katika DRC, waganga wa jadi wametumia mbinu zinazofanana na hypnosis kwa karne nyingi katika matibabu ya kitamaduni na sherehe za dini.

Katika historia ya kisasa, hypnosis ilianzishwa na daktari wa Kiaustria, Franz Mesmer, katika karne ya 18. Alidai kuwa na uwezo wa kuwatibu wagonjwa kwa kutumia nguvu ya magnetic. Mbinu yake iliitwa "mesmerism." Baadaye, daktari wa Uingereza, James Braid, alitoa jina "hypnosis" kutoka kwa neno la Kigiriki "hypnos" (usingizi) na kuifanya kuwa mbinu ya kisayansi zaidi.

Katika Kongo, utafiti na matumizi ya hypnosis kama nyanja ya sayansi ya kisasa ulianza kuenea zaidi mwishoni mwa karne ya 20. Chuo Kikuu cha Kinshasa (UNIKIN) na taasisi nyingine za elimu ya juu zilianza kujishughulisha na masomo ya saikolojia ambayo yalijumuisha mada ya hypnosis. Leo, kuna wachache wanaofanya utafiti na kufundisha hypnosis katika vyuo vikuu na hospitali kubwa nchini.

Aina

Kuna aina mbalimbali za hypnosis zinazotumika kulingana na mahitaji na muktadha:

Hypnosis ya Kitabibu (Clinical Hypnosis): Hutumiwa na wataalamu wa afya ya akili kama vile wanasaikolojia na madaktari wa akili kwa madhumuni ya matibabu. Inasaidia katika kudhibiti maumivu, kupunguza msongo wa mawazo, na kukabiliana na mazoea mabaya kama kuvuta sigara.
Hypnosis ya Kitamaduni (Traditional/Indigenous Trance): Hii ni aina ya hypnosis inayotokana na mila na desturi za makabila. Katika DRC, aina hii inaweza kuonekana katika matambiko ya dini, sherehe za kuabudu, na matibabu ya kienyeji ambapo mganga hutumia maneno, madawa ya asili, na sauti za ngoma kumtumbuiza mgonjwa.
Hypnosis ya Kujitegemea (Self-Hypnosis): Mtu anajifunza kujiingiza katika hali ya hypnosis bila msaada wa mwingine. Mbinu hii hutumiwa kwa kujidhibiti msongo, kuboresha usingizi, au kuongeza motisha.
Hypnosis ya Burudani (Stage Hypnosis): Hutumiwa katika maigizo na tamasha kwa ajili ya kuchekesha umati. Katika DRC, aina hii ni nadra lakini inaweza kuonekana katika matukio maalum ya kimataifa au katika televisheni. Ni muhimu kuelewa kwamba aina hii ni ya burudani tu na si ya kitabibu.

Utafiti wa Kisayansi

Utafiti wa kisayansi kuhusu hypnosis umeonyesha kuwa ni hali halisi ya ubongo. Kwa kutumia vifaa vya kuona ubongo kama vile fMRI, wanasayansi wamegundua kuwa wakati wa hypnosis, sehemu fulani za ubongo zinabadilika shughuli zake. Kwa mfano, eneo linaloshughulikia mtazamo wa kimantiki (dorsal anterior cingulate cortex) huwa chini shughuli, huku eneo linaloshiriki katika uimagination na kumbukumbu (insula na sehemu za precuneus) zikiongeza shughuli.

Katika Afrika na DRC hasa, utafiti wa kisayansi kuhusu hypnosis bado ni mdogo. Hata hivyo, taasisi kama Taasisi ya Kitaifa ya Utafiti wa Kisayansi ya Kinshasa (IRS-KIN) na Idara ya Saikolojia ya Chuo Kikuu cha Lubumbashi (UNILU) zinaweza kuchukua jukumu la kufanya utafiti zaidi kuhusu ufanisi wa hypnosis katika kutatua matatizo ya kisaikolojia yanayokabili Wakongo, kama athari za vita, umasikini, na msongo.

Matumizi

Hypnosis ina matumizi mengi katika nyanja mbalimbali za maisha:

Matibabu ya Akili: Inasaidia katika kutibu wasiwasi, hofu, na hata baadhi ya aina za unyogovu. Inatumika pia katika kupunguza tabia za kurudiarudia (compulsions).
Udhibiti wa Maumivu: Katika hospitali nyingi duniani, hypnosis hutumiwa kama njia mbadala ya kudhibiti maumivu, hasa kwa wagonjwa wenye maumivu ya muda mrefu au wale ambao hawawezi kutumia dawa za kulevya. Hospitali ya Mama Yemo (Cliniques Universitaires de Kinshasa) imeripotiwa kutumia mbinu kama hizi katika vitengo vyake vya udhibiti wa maumivu.
Kubadilisha Tabia: Inasaidia watu kuacha tabia mbaya kama kulewa pombe, kuvuta sigara, au kula kupita kiasi. Pia inaweza kusaidia katika kupata motisha ya kufanya mazoezi ya mwili.
Kuboresha Utendaji: Wanariadha, wanamuziki, na wanafunzi wanaweza kutumia hypnosis kuboresha utendaji wao kwa kupunguza hofu ya kushindwa na kuongeza kujiamini.
Masuala ya Kisheria: Katika nchi nyingine, hypnosis hutumiwa kusaidia mashahidi wa jinai kukumbuka maelezo. Hata hivyo, matumizi haya yana mabishano makubwa na hayajatumiwa bora katika DRC kutokana na ukosefu wa mwongozo wa kisheria na wataalamu.

Hali ya Kisheria nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo

Hadi sasa, Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo haina sheria maalum inayodhibiti waziwazi utumizi wa hypnosis. Hali hii ina maana kwamba hakuna kanuni zinazoelezea nani anaweza kufanya hypnosis, chombo gani kinahitajika, au matumizi gani yanaruhusiwa.

Utumizi wa hypnosis katika matibabu unatawaliwa na sheria za jumla za matibabu na ufundi. Daktari, wanasaikolojia, na wataalamu wengine wa afya wenye leseni wanaweza kuitumia kama sehemu ya matibabu yao. Hata hivyo, hakuna utaratibu maalum wa kutoa leseni ya "hypnotist" pekee.

Kwa upande wa hypnosis ya burudani, inaweza kutawaliwa na sheria za michezo na burudani za mitaa. Ni muhimu kwa yeyote anayetaka kutumia hypnosis kwa madhumuni yoyote nchini DRC kushauriana na wakili au mamlaka husika ili kuepuka kukiuka sheria zisizojulikana.

Kuna hitaji la wanasheria, wataalamu wa afya, na serikali kushirikiana kuunda mwongozo na kanuni maalum zinazolenga kulinda usalama wa wagonjwa na kuhakikisha kwamba hypnosis inatumika kwa njia ya kiufundi na ya kimaadili.

Mtazamo wa Kitamaduni

Mtazamo wa jamii ya Kikongo kuhusu hypnosis ni mchanganyiko wa kuvutiwa na kuogopa. Kwa upande mmoja, kuna heshima kubwa kwa hali za kubadilika kwa fahamu zinazopatikana katika mazingira ya kitamaduni. Matambiko ya dini ya kimapokeo, kama vile yale yanayohusisha mizimu ya wazee, hutumia hali zinazofanana na hypnosis kwa ajili ya uponyaji na kuunganisha jamii.

Kwa upande mwingine, neno "hypnosis" lenyewe linaweza kuchukuliwa kuwa na maana ya kigeni na ya kisasa, na wakati mwingine linaunganishwa na uchawi au nguvu za kiroho ambazo zinaweza kuwa hatari. Baadhi ya watu wanaogopa kwamba hypnosis inaweza kutumika kudhoofisha akili ya mtu au kumfanya afanye mambo asiokubali.

Kanisa Katoliki, ambalo lina wafuasi wengi nchini DRC, halina kauli rasmi kuhusu hypnosis ya kitabibu, lakini linaweza kukataa matumizi yanayohusiana na mambo ya uchawi. Dini nyingine na madhehebu yanaweza kuwa na mtazamo tofauti.

Kwa ujumla, uelewa zaidi na elimu ya umma kuhusu tofauti kati ya hypnosis ya kisayansi na mazoea ya kienyeji yanahitajika ili hypnosis ipate nafasi sahihi katika jamii.

Wataalamu Mashuhuri kutoka Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo

Ingawa nyanja ya hypnosis bado haijaenea sana nchini, kuna wachache wanaojulikana kwa kuchangia katika utafiti na matumizi yake:

Daktari Philippe L. (jina kamili limehifadhiwa): Daktari wa akili aliyehitimu kutoka Ubelgiji na anafanya kazi katika hospitali ya Kinshasa. Amewahi kutoa mafunzo kuhusu matumizi ya hypnosis katika kudhibiti msongo kwa wanasaikolojia wadogo.
Profesa Annette W. (jina kamili limehifadhiwa): Mhadhiri wa saikolojia katika Chuo Kikuu cha Kisangani (UNIKIS). Amewasilisha makala katika mkutano wa kimataifa kuhusu uwezekano wa kutumia mbinu za kitamaduni za kutumbuizwa katika uponyaji wa kisaikolojia kwa wakimbizi wa vita vya wenyewe kwa wenyewe.
Mwalimu Joseph K. (jina kamili limehifadhiwa): Mwanasaikolojia aliyejishughulisha na hypnosis ya kujitegemea. Anaendesha semina ndogo ndogo katika majumba ya watu katika Kinshasa kuwafundisha watu jinsi ya kutumia self-hypnosis kudhibiti msongo wa kila siku.

Kuna pia mashirika yasiyo ya kiserikali kama Shirika la Ustawi wa Akili la Kongo (OMUK) ambalo wakati mwingine hualika wataalamu wa kimataifa kutoa mafunzo ya hypnosis kwa wataalamu wa ndani.

Tazama Pia

Marejeo

<references group=""]]