Ukulolela

Hypnosis (Icilandushi mu Bemba) icipimo ca ku cita ifyo umuntu aloleshafye ukuti asumina amaka ya kufwailisha, ukwabula ukucita ifyo afwaya, ukulolesha amano, nangula ukutontonkanya mu mutwe, pa kuti abomfye ukuti afwailishe umulandu uo alefwaya. Tekuti cakaba ukushipa, lelo cilefwaya ukuti umuntu aba no kukana pa kuti afwailishe ifyo umulandushi alefwaya.

Incazamusho

Hypnosis ni ukulandusha umuntu ukuletusha mu cipimo ca ku lolelafye amano nangula ukutontonkanya. Pa bulongo bwa Zambia, ifyo balanda fye baishiba pali ici ca kuti "ukulolesha amano" nangula "ukulanda umuntu". Umulandushi (hypnotist) alelanga umulandu (subject) ukuti alolele ku kasuba, ku mawu, nangula ku mpango sha kucita, kuti amone icikonko nangula ukutontonkanya. Mu cipimo ici, umulandu alipwa na nkana ya kucita ifyo umulandushi alelenga, lelo nga takwata ukucita ifyo atampa. Ifi fikalilwa nga ni ukucepesha amano, ayo umuntu alepilibuka ukwabula ukutontonkanya ifintu ifingi ilyo ali mu cipimo.

Imbili

Ku mweo wonse

Imbili ya hypnosis yalepitila mu myaka iingi. Abantu ba kale mu Misiri, mu Greece, nangula mu India balefwaya ifipango fya ku lolesha amano pa kuti balwale nangula pa kuti bafwailishe amalwele. Mu 1700s, umusayansi wa ku Austria Franz Mesmer aleshinga icalo ca "animal magnetism", ico panyuma caishiba nga mesmerism. Lelo, umuntu uwa kucita imilimo ya modern hypnosis ni James Braid, uwa ku Britain, uwo aleseka ifyo ati "hypnosis" ukutula ku cila ca kuti "hypnos" (ukushipa) mu cilatina.

Mu Zambia

Mu Zambia, imilimo ya kushitisha amano nangula ukulanda ifintu mu mutwe ishi shilepita mu myaka. Aba ng'anga nangula bashimapepo balefwaya ukuti balanda abantu ukuti bapoke amapepo, balwale, nangula bafumineko ifipanga. Ifyo balanda fye ifi, nga ni ukulangisha amenso, ukwimba, ukupunda inshimbi, nangula ukusebanya ifyakulya, fili na ifyakufwanana na hypnosis pa kuti bacepeshe amano nangula ukutontonkanya. Lelo, modern hypnosis yalepita mu Zambia mu myaka ya 1990 na 2000, ilyo abalwani ba mental health na ba psychiatrist baleamba ukushita ifipango ifi mu kuwama abantu.

Ifintu ifyalanda =

Hypnosis tafyalanda fye cimo. Pali:

Traditional Hypnosis: Apo umulandushi alelanga ifyakucita mwine, nga ni "wewe uletampa", "wewe ulemona icikonko". Ifi nifyo bashita fye pa TV nangula pa mapalabasa.
Ericksonian Hypnosis: Ifyakucita ifya Milton H. Erickson, ifyo balanda fye bashita amapano, inshimi, na ukutontonkanya, ukwabula ukulanga mwine.
Self-Hypnosis (Ukulandusha Mwine): Apo umuntu alelandusha mwine, aleipikilako ukuti afwailishe ukusansa, ukushipa, nangula ukwishiba ifyakucita.
Hypnotherapy: Ukushita hypnosis pa kuwama abantu pa malwele ya mutwe, ya mubili, nangula ya mweo. Kuti bashite pa kulekanya ukunwa bwalwa, ukusansa, nangula ukubwekeshapo ku fyafita. Ukulolela Ukubwekeshapo ni icili ca hypnotherapy.
Forensic Hypnosis: Ukushita mu kuwama ukupoka amaka ya ku bucushi, ukuti abapoka amaka babwekeshepo ifyo baishibe.

Ifyafwailishe mu Sayansi =

Amasayansi ayasuminina ukuti hypnosis ni icalo ca kucepesha amano ico calepokela mu brain scans. Ifyo fyabonesha:

Ku cingulo ca anterior cingulate na prefrontal cortex kuli na ukucula ukwisa.
Ku cingulo ca default mode network caishiba ukuti cilepilibuka, ico calandila ukuti umuntu alipwa na nkana.
Ukucula kwa pain processing mu brain, ico calandila ukuti hypnosis ishinga pa kucepesha ububilo.

Ici ca kuti hypnosis ni icalo ca kucepesha amano, tekuti ukushipa. Umuntu tashika ukucita ifyo atampa, nangula ukuleka ukwishiba ifyakucita.

Ifyashitisho =

Mu Zambia, hypnosis ishitishwa mu:

Mental Health: Ukulwala ukusansa (anxiety), ukukanka (depression), ukushipa (PTSD), nangula ukulekanya ifyakunwa.
Ububilo: Ukucepesha ububilo mu kubasa, ku kwikata, nangula pa malwele nga cancer.
Sports Psychology: Ukubomba abasambi ukuti bafwailishe amano, ukwishiba, na ukwikata.
Education: Ukubomba abana ukuti bafwailishe ukutontonkanya na ukwishiba ifyo balesambilila.
Personal Development: Ukulekanya ukusansa, ukufwailisha amano, ukusenda amate, nangula ukulonda ifyakulya.

Amalando mu Zambia =

Mu Zambia, pali amalando yatumpa nga:

The Mental Health Act of 2019: Icilandushi ca kuti abalwani ba mental health balefwaya ukuti balanda ifipango ifisuma. Hypnotherapy ishinga nga ni umulimo wa kuwama, lelo umulandushi ulefwaya ukuba licensed therapist, psychologist, nangula psychiatrist.
Health Professions Council of Zambia (HPCZ): Balanda abalwani. Hypnotherapist ulefwaya ukuba registered na HPCZ nangula Zambia Psychological Association (ZPA) naga alanda hypnotherapy nga ni umulimo wa kuwama.
Traditional Health Practitioners Council of Zambia: Aba ng'anga abalanda ifyakufwanana na hypnosis balefwaya ukuba registered na council iyi.
Tekwaba icilando ca kuti "stage hypnosis" (ukulanda pa cipuna) cilepilibuka, lelo umuntu ulefwaya ukuba na permit ya kucita mapalabasa naga alanda na bantu.

Ifyo abantu baleta =

Mu Zambia, abantu baleta hypnosis na mifya ifingi:

Ukufwanana na Ubushipu: Inshi baleta ukuti hypnosis ni ukushipa, ukupoka mweo, nangula ukulanda ifyakuba pa Lesa. Lelo, icalo ici ca kuti cakaba ukushipa caishiba ukuti teciko.
Ukucinka ku Ng'anga: Abandi baleta ukuti modern hypnosis fyaba fyakufwanana na imilimo ya ng'anga, ico calanda ukuti fyaba na amaka.
Ukusumina mu Kulwala: Abalwani ba mental health baleamba ukuti bantu basuminine mu hypnosis nga ni fyakuwama, makosa nga ni ukulwala ukusansa nangula ukulekanya ifyakunwa.
Ukucinka pa Cipuna: Stage hypnosis ilandilwa nga ni fyakusekelesha, lelo abandi balecinka ukuti kuti bakose abantu.

Ifyo fyaba panshi na ukwishiba, ukulanda, na ukumona ifyabomfye pa TV nangula mu buku.

Abalanda mu Zambia =

Dr. Mwiza M. Banda: Umupsychiatrist uwa ku University Teaching Hospital (UTH) uwa kushita hypnotherapy pa kuwama abena malwele ya trauma na anxiety.
Sr. Chileshe Chibale: Umusanalwani wa mental health uwa ku Chainama Hills College Hospital, uwa kushita hypnosis pa kucepesha ububilo mu kubasa.
BanaMfumu James Mwape (Traditional Healer): Uwa ku Mpika, uwa kushita ifipango ifyakufwanana na hypnosis pa kuwama abantu ukuti bapoke amapepo na ukubwekeshapo.
Zambia Hypnosis and Mindfulness Centre (Ku Lusaka): Icilandushi ico balanda hypnotherapy, workshops, na ukubomba abalwani.
Tikambeko M. Phiri: Umusayansi wa psychology uwa ku University of Zambia (UNZA), uwa kusambila na kusamba ifyakuti hypnosis ishinga mu kulwala ukusansa mu bana.

Bona Fyo =