Kubulaisa

Template:Infobox medical condition Kubulaisa kwa Kubuyela Kumuina (kuzibwa hahulu ka Kubulaisa) ki ndlela ya sikolojii yeo muntu a lobalang ha kwa sikulukuti, a fumana ku teelela ha ku utwahala ha mubili ni kutwa, mi a fumana ku lumelisa ha maikutlo a kwa maswabi. Ki ndlela yeo ya sebeliswang hahulu ku thusa batho ku fumanisa mabaka a maikutlo a mabisi, ku fokola buhalu, kapa ku fetula maitelo a mabi. Kubulaisa ki sika si sa siyezi, mi si na mushobo wa sayense hahulu.

Mitalo ya Sona

Kubulaisa ki ku lobala ha kwa sikulukuti, kono ki mwao wa ku lobala ha kwa sikulukuti kwa sayense. Mwa kubulaisa, muambi (yo zibiwang ka mubulaisi) u lapeleza muambiwa (yo zibiwang ka mubulaisiwa) ku ya kwa maemo a ku teelela ha ku utwahala ha mubili ni kutwa. Mwa maemo a, mubulaisiwa u lumela hahulu ku lapeleza, u na muhala wa ku hopola hahulu, mi u na muhala wa ku nahana hahulu mwa maikutlo. Ki sika si sa siyezi, mi si na mushobo wa sayense hahulu. Ha si ku lobala ha kwa sikulukuti kwa bupilo, kono ki maemo a ku teelela ha ku utwahala ha mubili ni kutwa.

Mbili ya Sona

Mbili ya Kwa Naha Nye

Mwa Afrika, ku na ndlela za sikolojii za bakale ze ne zisebelisa maemo a fana ni a kubulaisa. Mwa Zambia, Zimbabwe, Namibia ni Botswana, bangaka ba kwa masika ba ne ba sebela miti ya moya ni ku fumana mabaka a mabisi a bupilo. Ba ne ba sebela miziko ya ku lobala ha kwa sikulukuti, ku imba, ku beta milomo, ni mafumu a muti ku thusa muambiwa ku ya kwa maemo a ku teelela ha ku utwahala ha mubili ni kutwa. Dilo zee, ba ne ba di biza ka ku twa moya kapa ku lobala ha kwa sikulukuti kwa bupilo. Mwa Lozi, ku lobala ha kwa sikulukuti kwa bangaka ba kwa masika ku ne ku na mushobo wa ku alafa buli bwa maikutlo ni mubili.

Mwa kwa lileta, ba sayense ba Afrika ba simbulezize kubulaisa kwa sayense ya lekuniyu. Mwa Zambia, Dr. Mwizenge S. Tembo, musayense wa sikolojii kwa University of Zambia, u simbulezize kubulaisa mwa milimo ya hae ya thuto. Mwa Zimbabwe, kliniki ya Harare Central Hospital i na baeti ba sikolojii ba ba sebelisang ndlela za kubulaisa ku alafa buhalu bwa maikutlo. Mwa Botswana, University of Botswana i na thuto ya sikolojii ye e akisang baithuti ka kubulaisa.

Mbili ya Kwa Naha Nye Ni Kwa Hule

Kubulaisa kwa sayense ku simbuleziwa kwa lekuniyu ka Franz Mesmer mwa kwa lileta la 18. Mesmer u ne a lumela mushobo wa mafumu a sayense a magnetic a mubili. Kamita, James Braid, dokotela wa Scotland, u simbuleziye libizo la "hypnosis" mwa 1842. U ne a lumela kubulaisa ki sikalatwa sa sikolojii, ha si sa moya. Mwa kwa lileta la 20, Milton H. Erickson, dokotela wa America, u fetulize kubulaisa ka ndlela ya ku lumelisa ha maikutlo a muambiwa.

Mihobo ya Kubulaisa

Ku na mihobo ye minzwi ya kubulaisa:

Kubulaisa kwa Sayense: Ki kubulaisa kwa sayense ye e sebeliswang kwa kliniki ni thuto. E sebeliswa ki baeti ba bupilo ba ba nang ni licence.
Kubulaisa kwa Bo Muka (Self-Hypnosis): Ki ndlela yeo muntu a ikubulaisang kwa hae. E sebeliswa hahulu ku fokola buhalu, ku lwela buli, kapa ku ikenisetsa milimo.
Kubulaisa kwa Bo Muka Mwa Muzamai (Stage Hypnosis): Ki kubulaisa ye e sebeliswang kwa masebele a bo muka mwa muzamai. E na mushobo wa bo muka mwa muzamai, ha si wa ku alafa.
Kubulaisa kwa Kubuyela Kumuina: Ki muhobo wa kubulaisa wo muambi a lapelezang muambiwa ku hopola mbili ya hae ya kwa lizazi la kale, kwa kutwa mwao wa ku buya kwa hape (past life regression). Ki sika si na mushobo wa sayense hahulu, mi si na mushobo wa ku alafa.

Sayense ni Kubulaisa

Sayense i fumanezi mushobo wa kubulaisa mwa ku alafa buli bwa maikutlo ni mubili. Dilo ze sayense i di fumanezi:

Kubulaisa ki sika si sa siyezi. MRI scans zi bontsise matolo a bongo a fetuha mwa maemo a kubulaisa.
Kubulaisa i na mushobo wa ku fokola buhalu, hahulu mwa ku alafa buli bwa maikutlo a mabisi (Post-Traumatic Stress Disorder - PTSD).
Kubulaisa i thusa ku fokola buhalu bwa ku tusa (anxiety) ni ku sa lobali (insomnia).
Sayense ha i fumanezi mushobo wa kubulaisa kwa kubuyela kumuina kwa ku buya kwa hape. Dilo zee, ki maikutlo a muambiwa a ku nahana.

Mwa Zambia, thuto ya kubulaisa i etisizwa kwa University of Zambia (UNZA) mwa Sikolo sa Sikolojii. Mwa Zimbabwe, University of Zimbabwe i na thuto ya sikolojii ye e akisang baithuti ka kubulaisa. Mwa Namibia, University of Namibia (UNAM) i na baeti ba sikolojii ba ba sebelisang ndlela za kubulaisa.

Tabelo ya Sona

Kubulaisa i sebeliswa mwa tabelo ye minzwi:

Ku Alafa Bupilo: Ku alafa buhalu bwa maikutlo, ku fokola buhalu, ku lwela buli, ku fokola mabelo a ku tusa, ku alafa maitelo a mabi a ku sabela (phobias).
Ku Fokola Buhalu: Kubulaisa i sebeliswa hahulu kwa ku alafa buhalu bwa mubili, hahulu mwa ku alafa buli bwa maikutlo a mabisi.
Sikolojii ya Bo Muka: Ku thusa batho ku fetula maitelo a mabi, ku ikenisetsa milimo, ku fokola buhalu bwa ku tusa.
Thuto: Ku thusa baithuti ku hopola dilo, ku fokola buhalu bwa thuto.
Bo Muka Mwa Muzamai: Kubulaisa kwa masebele a bo muka mwa muzamai.

Mulao wa Kubulaisa Mwa Zambia, Zimbabwe, Namibia, Botswana

Zambia

Mwa Zambia, kubulaisa ki sika si mulao ha i sebeliswa ki baeti ba bupilo ba ba nang ni licence. Health Professions Council of Zambia (HPCZ) i laula baeti ba sikolojii ni baeti ba bupilo ba ba sebelisang kubulaisa. Baeti ba sikolojii ba swanela ku ba ni licence ya HPCZ ku sebelisa kubulaisa kwa kliniki. Kubulaisa kwa bo muka mwa muzamai ki sika si mulao ha i sebeliswa kwa masebele.

Maikutlo a Sika za Naha

Mwa Zambia, Zimbabwe, Namibia ni Botswana, maikutlo a kubulaisa a fapana. Ba bangwi ba lumela kubulaisa ki sikalatwa sa sayense sa ku alafa. Ba bangwi ba lumela kubulaisa ki sikalatwa sa Satani kapa moya wa mubi. Ba bangwi ba lumela kubulaisa ki sikalatwa sa bo muka mwa muzamani, ha si sa ku alafa.

Mwa sika za Lozi, ku lobala ha kwa sikulukuti kwa bangaka ba kwa masika ku ne ku na mushobo wa ku alafa. Ki sika si swanela ku lumelwa ha bangaka ba kwa masika ba ne ba sebelisa ndlela za kubulaisa kwa kale. Thuto ya kubulaisa kwa sayense i swanela ku akisiwa ha batu ba swanela ku ziba mushobo wa kubulaisa.

Baeti ba Ba Itezi Mwa Zambia, Zimbabwe, Namibia, Botswana

Dr. Mwizenge S. Tembo (Zambia): Musayense wa sikolojii kwa University of Zambia. U simbulezize kubulaisa mwa milimo ya hae ya thuto.
Dr. Frances M. Chigwedere (Zimbabwe): Dokotela wa sikolojii kwa Harare Central Hospital. U sebelisa kubulaisa ku alafa buhalu bwa maikutlo.
Prof. John M. Mutorwa (Namibia): Musayense wa sikolojii kwa University of Namibia. U na thuto ya kubulaisa.
Dr. Onalenna B. Seitio (Botswana): Dokotela wa sikolojii kwa Gaborone. U sebelisa kubulaisa ku alafa buli bwa maikutlo.
Baeti ba Bangaka ba Kwa Masika: Ba bangaka ba kwa masika ba Zambia, Zimbabwe, Namibia ni Botswana ba ne ba sebelisa ndlela za kubulaisa kwa kale.

Bona Hape

Likomu