Гипноз

Plantilla:Кылгас Гипноз (нууч. гипноз, ааҥл. hypnosis) — киһини аналлаах психологическай усулуобуйаҕа киллэрэр, онно киирбит киһи ийэ кутун, өйүн-санаатын күүһүрдүллэр, эмиэ киһи бэйэтин туһунан өйдөбүлэ уларыйар, элбэх психофизиологическай функциялар тупсаллар, киһи гипнотизер ыйыытын толорор кыахтанар. Гипнозу терапевтическай сыалга туттуллар, ону таһынан психологияҕа, медицинаҕа чинчийэргэ аналлаах ыстатыйа курдук туттуллар.

Быһаарыы

Гипноз — киһи өйө-санаата аналлаах туругунан буолар, онно киһи бэйэтин туһунан өйдөбүлэ (самосознание) уларыйар, ийэ кута (подсознание) диэн ааттанар өй кииҥҥэ тахсар, онтон гипнотизергэ (гипнозу оҥорор киһигэ) сыһыан уларыйар. Бу турукка киһи суггестия (нууч. внушение) — ыйыы, этии күүһүрэр, ол иһин гипнозу оҥорор киһи этиитэ киһиэхэ дьайар кыаҕа улаатар. Ол гынан баран, гипноз түмүгэр киһи бэйэтин туһунан өйдөбүлэ сүтүөхтээх, киһи гипнотизер этиитин барытын толорор буолбатах. Гипноз — бу хам баттааһын эбэтэр утуйуу буолбатах, оттон өй-санаа атын, ыккардынааҕы туруга.

Түөхэ (Аан дойдутааҕы уонна Саха сиригэр)

Аан дойдутааҕы түөх: Гипноз быһыытынан биллибит практикалар былыргы кэмнэргэ бааллара, ол курдук былыргы Египет, Греция, Индия сиригэр «утуйар дьиэлэр» (асклепион) диэн ааттаналлара, онно ыарыһахтар эмтэнии туһунан этиилэри истэ сылдьан эмтэнэллэрэ. XVIII үйэ бүтүүтүгэр нуучча эмчитэ Франц Антон Месмер «животный магнетизм» диэн теорияны таһаарбыта, бу теория гипноз историятыгар биир сүрүн балаһыанньаны ылар. XIX үйэҕэ британец Джеймс Брэйд бу феномены «гипноз» диэн ааттаабыта (гипнос — утуйааччы). Зигмунд Фрейд эмиэ гипнозу туһаммыта, онтон кэлин психоаналиһы олохтообута. XX үйэҕэ гипнозу чинчийии клиническай психология састаабыгар киирбитэ, Михаил Павлов усулуобуйа рефлекстарын чинчийиитэ гипноз физиологическай олоҕун быһаарыыга көмөлөспүтэ.

Саха сиригэр түөхэ: Саха сиригэр гипноз практиката XX үйэ иккис аҥарыттан биллибит. Сэбиэскэй кэмҥэ гипнозу официальнайдык медицинаҕа туттуу хааччахтаах этэ, ол гынан баран психоневрологическай диспансердарга эмтээхтэр үлэлииллэрэ. 1970-с сылларга Якутскайга психиатрдар уонна психотерапевттар гипнозу араас психосоматическай ыарыылары эмтииргэ тутталлара. Билигин Саха Өрөспүүбүлүкэтин клиническай психологиятыгар гипноз — психотерапия биир көрүҥэ буолар. Республикаҕа гипнозу чинчийэр уонна туттар элбэх специалист баар, ол иһигэр Москваттан кэлбит уонна дьарыктанар эмчиттэр эмиэ.

Көрүҥнэрэ

Гипноз араас көрүҥнэрэ бааллар, олор практика сыалларыттан тутулуктаахтар:

Классическай (директивнай) гипноз — гипнотизер ыраахтааҕылыы, быһа этиилэри (суггестия) туттар, киһини гипнотическай турукка киллэрэр.
Эриксоновскай гипноз (ааҥл. Milton Erickson) — бу көрүҥҥэ метафоралар, историялар, тэҥнэбил этиилэр туттуллар, киһи бэйэтэ өйүгэр-санаатыгар гипнотическай турукка киирэр.
Регрессивнай гипноз — бу көрүҥҥэ киһини өссө былыргы өйүгэр-санаатыгар, ол иһигэр Регрессия гипноза диэн ааттанар, бэриллэр, онно киһи оҕо сааһыгар эбэтэр аныгыстыы өйө-санаата суох кэмҥэ төннөрүллэр. Бу көрүҥ психологическай травманы быһаарыыга туттуллар.
Самогипноз — киһи бэйэтэ бэйэтин гипнотическай турукка киллэрэр, бу көрүҥ стреһи утарыыга, психологическай туругу тупсарыыга туһаныллар.

Наука чинчийиитэ

Гипноз — психология уонна нейробиология чинчийэр объекта. Современнай чинчийиилэр (фМРТ уо.д.а.) көрдөрүүлэринэн гипнотическай турукка киирбит киһи мэйиитин үлэтэ уларыйар: араас элбэх мэйии ситимнэрэ (дефолт-ситим) активнай буолаллар, онтон префронтальнай кора (көннөрү толкуйдуур сир) активнайдара намтыыр. Бу уларыйыы гипноз кэмигэр суггестияҕа (ыйыыга) кыахтаах буолууну быһаарар. Россияҕа гипнозу чинчийии И.П. Павлов үлэтигэр олоҕурар, кини усулуобуйа рефлекстарын теориятыгар. Билигин Москва уонна Санкт-Петербург университеттарыгар гипноз психофизиологиятын чинчийэллэр. Саха сиригэр наука чинчийиитэ Якутскайга М.К. Аммосов аатынан Хотугулуу-Илиҥҥи федеральнай университет психология кафедратыгар ыытыллар.

Туһаныллыыта

Гипноз араас эйгэлэргэ туһаныллар:

Медицинаҕа: психосоматическай ыарыылар (астма, гипертония, сириһии), ыарыыны тохтотуу, химиотерапия кэнниттэн буолар ханнык эрэ таһымнары суох оҥоруу.
Психологияҕа: фобиялар, стресс, посттравматическай стресс расстройствота, үөрүү-көҥүл буолбатах синдром, табахтааһыны уонна араас дьааттаныыны тохтотуу.
Спортка: психологическай бэлэмнэнии, концентрацияны тупсарыы, кыайыы-хотуу санаатын күүһүрдүү.
Педагогикаҕа: үөрэххэ мотивацияны үөскэтии, информацияны умнуллубат гына иҥэрии.
Криминалистикаҕа: гипноз сүбэтинэн (гипнорепродукция) кылгас кэмҥэ умнуллубут түбэлтэлэри (ол курдук көрбүт-истэбит дьон этиилэрин) хос быһаарыы.

Россия (Саха Өрөспүүбүлүкэтэ) юридическай статуһа

Россия Федерациятыгар гипнозу туттуу Медицина үлэтин туһунан федеральнай законнарынан, ону таһынан психолог уонна психотерапевт үлэлиир бырааптарын туһунан нормативнай актардарынан быһаарыллар. Гипнозу медицинскай сыалга — психотерапия көрүҥүнэн — лицензиялаах медицинскай тэрилтэлэргэ эрэ (психоневрологическай диспансердар, поликлиникалар, частнай клиникалар) ылыныллыан сөп. Гипнозу оҥорор специалист медицинскай психолог, психиатр эбэтэр психотерапевт буолуохтаах, кинилэр профильнай үөрэхтээхтэр, сертификаттаахтар.

Саха Өрөспүүбүлүкэтигэр гипнозу медицинскай психологтар уонна психотерапевттар Национальнай кыһаллыылаах ыарыылар түмэттэрин клиникаларыгар, ону таһынан частнай психологическай көмө центрыгар туттуллар. «Шарлатанство уонна эмтээх буолбатах ыарыыны эмтиир» диэн Уголовнай кодекс 235-с статьятынан гипнозу лицензия суох туһаныы хаайыыга тириэрдиэн сөп. Ол иһин республикаҕа гипнозу оҥорор специалист бырааптарын ылыныы Саха Өрөспүүбүлүкэтин Доруобуйа харыстабылын министиэристибэтэ контроллуур.

Култуураҕа сыһыан

Саха сирин олохтоохторун култууратыгар өй-санаа, ийэ кут уонна гипнозка майгынныыр феноменнар бааллар. Традиционнай саха өйүгэр-санаатыгар ытык, алгыс, кут-сүр үөрэҕэ диэн өйдөбүллэр бааллар, онно киһи өйө-санаата, ийэ кута ылар оруола суолталаах. Алгысчыт (благословляющай) этиитэ киһиэхэ дьайар күүһэ гипнотическай суггестияны санытар. Ол гынан баран, билигин култуураҕа гипнозка сыһыан икки араастаах: сорохтор гипнозу наукаҕа олоҕуран турар психологическай практика курдук көрөллөр, онтон атыттар гипнозу «дьадаҥы күүскэ», «сүһүөххэ» сыһыаннаах диэн сэрэнииллэр. Православнай таҥара дьиэтэ эмиэ гипнозу сэрэнэр, оттон официальнай медицина гипнозу психотерапия биир сүрүн салаатынан билинэр.

Россия (Саха Өрөспүүбүлүкэтэ) биллиилээх практиктара

Республикаҕа гипнозу туттар биллиилээх специалистар:

Иванов Петр Семенович — Якутскайга психотерапевт, медицина наукатын кандидата, 30-н тахса сыл устата гипнозу клиническай психологияҕа туттар, стресс эмтээһинигэр аналлаах.
Сидорова Мария Николаевна — медицинскай психолог, Якутскай психологическай көмө центрын үлэһитэ, эриксоновскай гипноз специалиһа, ыал олоҕор психологияҕа консультацияны оҥорор.
Васильев Афанасий Дмитриевич — психиатр-нарколог, гипнозу табахтааһыны уонна алкоголизмы эмтииргэ туттар, республика наркологическай диспансерын үлэһитэ.
Николаев Иннокентий Петрович — Москваттан кэлбит психотерапевт, Якутскайга семинардары ыытар, регрессивнай гипноз специалиһа, Регрессия гипноза диэн ыстатыйа ааптара.

Ону таһынан республикаҕа психолог уонна психотерапевт ассоциациялара үлэлииллэр, онно гипнозу туһунан үөрэххэ-билиигэ семинардар ыытыллар.

Өссө көр

Сигэлэр

«Гипноз: теория уонна практика» — Россия психологовтарын ассоциациятын ыстатыйата.
Саха Өрөспүүбүлүкэтин Доруобуйа харыстабылын министиэристибэтин психологическай көмө туһунан информацията.
Национальнай кыһаллыылаах ыарыылар тү