Hypnoaze
Hypnoaze is in steat fan konsintrearre en ferhege konsintraasje, faak oantsjut as in trâne, wêryn't de yndividuele fysike ûntspanning kombinearret mei in hege mjitte fan mentale fokus en suggestibiliteit. It wurdt sawol as in metoade as in steat sels beskôge, en wurdt yn 'e regel yndutsen troch in proses dat hypnotyzje neamd wurdt, útfierd troch in hypnotiseur. Yn Nederlân wurdt hypnoaze yn ferskate konteksten tapast, fan terapeutyske oant entertainment, en falt it ûnder de regeling fan alternative sûnenssoarch.
Definysje
Yn 'e West-Fryske en Nederlânske kontekst wurdt hypnoaze faak definiearre as in natuerlike steat fan konsintrearre oandacht, wêrby't it krityske ferstân (it "siferjen") tydlik wat op 'e eftergrûn rekket, en de yndividuele ûntfangliker wurdt foar suggestjes. It is gjin slaap of bewusteleazens, mar in steat fan ferhege tagong ta it ûnbewuste. De persoan yn hypnoaze beholdt altyd kontrôle en kin gjin dingen dwaan dy't tsjin harren morele prinsipes yngean. De steat wurdt karakterisearre troch djipge ûntspanning, fokus op de stim fan de hypnotiseur, en ferhege fantasij.
Skiednis
De moderne skiednis fan hypnoaze begjint mei it wurk fan de Dútske dokter Franz Anton Mesmer yn de 18e iuw, dy't it begryp "animal magnetism" yntrodusearre. Syn metoaden, bekend as mesmerisme, waarden ek yn Nederlân beöefene. Yn de 19e iuw naam de wittenskiplike belangstelling ta, mei pioniers lyk James Braid, dy't de term "hypnosis" betocht.
Yn Fryslân en de rest fan Nederlân kaam de yntellektuele ynteresse yn hypnoaze fral op yn de lette 19e en iere 20e iuw, parallel oan de ûntwikkeling fan de psychology. It waard earst benammen as in foarm fan spektakel sjoen, mar krige stadichoan ek erkenning as in potinsjeel terapeutysk ark. Nederlânske dokters en psychologen lyk Frederik van Eeden wiene beynfloede troch de psychoanalysys fan Freud, dêr't hypnoaze in rol yn spile. Yn de twadde helte fan de 20e iuw waard it wurk fan Milton H. Erickson (infloedryk yn de hiele Westerske wrâld) ek yn Nederlân wichtich; syn Ericksoniaanske hypnoaze leit de klam op yndirekte suggestjes en ferhalen.
Typen
Der binne ferskate typen hypnoaze, dy't ek yn de Nederlânske praktyk ûnderskaat wurde:
- Klassike of direktive hypnoaze: De hypnotiseur jout dúdlike, direktive ynstruksjes en suggestjes.
- Ericksoniaanske hypnoaze: Gebrûkt metaphor, ferhalen en yndirekte suggestjes om ferset te omseiljen.
- Zelfhypnoaze: In technyk dy't leard wurde kin om sels in hypnotyske steat te ynduze, bygelyks foar stressmanagement.
- Regressjehypnoaze: Brûkt om te ûndersykjen oft eardere ûnthâlden (faak út de iere bernetiid) tapast wurde kinne foar terapy. Sjoch it spesifike artikel: Regressjehypnoaze.
- Showhypnoaze of hypnotyske entertainment: Brûkt foar teäter en shows, wêrby't frijwilligers ynteressante en faak grappige hâldings oannimme.
- Klinyske of terapeutyske hypnoaze: Tapast troch erkende sûnenssoarchprofessionals as ûnderdiel fan in behannelplan.
Wittenskiplik ûndersyk
De wittenskiplike stân oer hypnoaze is mingd, mar der is groeiende erkenning. It Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde hat ferskate artikels publisearre oer de effektiviteit, benammen op it mêd fan pinebestriding (lykas by kearnspûgjen of kronyske pine), angstbehearsking en it behanneljen fan tabaksferslaving. Neurowittenskiplik ûndersyk, ek oan ynstituten lyk de Universiteit Leiden en de Radboud Universiteit, hat oantoand dat hypnoaze mjitbere feroarings yn harsenaktiviteit feroarsaket. It wurdt sjoen as in foarm fan top-down modulaasje, wêrby't de geast lichemlike prosessen beynfloedet. De Nederlandse Vereniging voor Hypnotherapie (NVvH) stribbet nei it ûnderbouwen fan de praktyk mei wittenskiplike bewiis.
Tapassings
Hypnoaze hat in breed fjild fan tapassings yn Nederlân:
- Sûnenssoarch: As ûnderdiel fan hypnoterapy by ferslaving, fobyen, posttraumatysk stresssyndroom (PTSS), irritable bowel syndrome (PDS), sliepproblemen en gewichtsbehearsking. It wurdt útfierd troch GZ-psychologen, psychotherapeuten en hypnoterapeuten.
- Tandheelkunde (hypnodonty): By pasjinten mei tandartsangst of om de need foar lokale ferdôving te ferminderen.
- Sportpsychology: Om prestaasjes te ferbetterjen, konsintraasje te fergrutsjen en wedstrydspanning te behearsken.
- Onderwiis en wurk: Foar it ferbetterjen fan learmetoaden, konsintraasje en it oerwinnen fan faasangst (bygelyks foar presintaasjes).
- Persoanlike ûntwikkeling: By selsfertrouwen, ûntspanning en it ferbetterjen fan gewoonten.
- Entertainment: Showhypnoaze is in populêr ûnderdiel fan teäterprogramma's en bedriuwsútjes.
Juridyske status yn Nederlân
Yn Nederlân is hypnoterapy net in beskaat beroep yn de Wet op de Beroepen in de Individuele Gezondheidszorg (Wet BIG). Dit betsjut dat elkenien him hypnotiseur of hypnoterapeut neame kin. Der is lykwols in ûnderskie tusken hypnoterapy as ûnderdiel fan in BIG-registrearre praktyk (lykas in psycholooch of psychotherapeut) en hypnoterapy as alternatieve soarch. Mear as 90% fan de Nederlânske sikefûzen dekt net de kosten foar hypnoterapy as losse alternative behanneling. As it ûnderdiel útmakket fan in behanneling troch in BIG-geregistrearde soarchferlener (bygelyks in klinysk psycholooch dy't ek hypnoterapy docht), kin it wol dekke wurde.
Ferskate beropsferienings sette harren yn foar kwaliteit en erkennings:
- De al neamde Nederlandse Vereniging voor Hypnotherapie (NVvH) hat in eigen register en etyske koade.
- De Stichting Registratie Hypnotherapeuten (SRH).
- De Vereniging van Ericksoniaanse Hypnotherapeuten Nederland (VEHN).
Dizze organisaasjes hawwe harren eigen opliedingseasken en klachtproseduressen. Foar showhypnoaze binne der gjin spesifike wetten, mar de hypnotiseur is wol oanspraaklik foar skea ûnder de algemiene plicht ta soarchfûldichheid.
Kultuerele hâldings
De hâlding tsjin hypnoaze yn Nederlân is oer it algemien praktysk en ûnbyldich. Nederlanners steane bekend om harren skeptyske mar iepen hâlding tsjin alternative behannelings. Hypnoaze wurdt faak sjoen as in nuttich ark ynstee fan in mystike krêft. De media-ôfbylding (lykas yn TV-shows) hat bydroegen oan de bekendheid, mar ek oan in wat ferienfâldige foarstelling. Yn it Fryske taalgebiet wurdt it soms yn it Frysk oanbean, wat it tagonkliker makket foar minsken dy't harren memmetaal foar in gefoelige behanneling foarkiese. Der is in groeiende akseptaasje, benammen as it yn in wittenskiplike of medyske kontekst oanbean wurdt. Tsjerklike groepen hawwe der ornaris gjin spesifike tsjinstannichheid tsjin, útsein mooglik tsjin de teoryen dy't by Regressjehypnoaze brûkt wurde (lykas reinkarnaasje).
Opmerklike beoefeners út Nederlân
- Drs. Wouter de Jong: In bekende Nederlânske psycholooch en trainer dy't hypnoaze en mindfulness yntegrearret yn syn workshops en boeken.
- Dr. Bernhard B. Bock (1932-2019): In foaroansteand Nederlânsk psychiater en psychoterapeut dy't in wichtige rol spile yn it yntrodusearjen en akseptearjen fan hypnoterapy yn de akademyske psychiatry.
- Toine Korthals: In foaroansteand hypnoterapeut en oplieder, ien fan de pioniers fan de Ericksoniaanske hypnoaze yn Nederlân en oprjochter fan it Opleidingsinstituut Korthals.
- Mieke G. R. van der Aa: In Fryske hypnoterapeut dy't ek yn it Frysk wurket en bekend is fan workshops en lêzings yn it noarden fan it lân.
- Ferskate showhypnotiseurs lyk Manuel van der Aa en Leon van der Aa (gjin famylje) binne populêr yn it Nederlânske entertainment-sirkwy.