ہپنوسس
ہپنوسس (انگریزی: Hypnosis) ہک ذہنی تے دماغی کیفیت ہے جیندے وچ ہک شخص دی توجہ مرتکز تھیندی ہے، تجویز پذیری ودھدی ہے تے تخیل وچ اضافہ تھیندا ہے۔ ایں کیفیت کوں ہپنوٹزم وی آکھیا ویندے۔ ایہ ہک ایجھاں عمل ہے جیندے وچ ہک تربیت یافتہ شخص (ہپنوٹسٹ) کہیں ݙوجھے شخص (مریض یا موضوع) کوں ذہنی طور تے ریلیکس تھیوݨ تے تجاویز قبول کرݨ کیتے رہنمائی کریندا ہے۔
تعریف
ہپنوسس ہک تبدیلی آلی ذہنی حالت ہے، جیندے وچ شعور دی سطح تبدیل تھی ویندی ہے۔ ایں حالت وچ انسان دی تجویز پذیری (سجیشن) دی صلاحیت نمایاں طور تے ودھ ویندی ہے۔ ایہ کوئی نیند یا بے ہوشی دی حالت کائنی، بلکہ ہک ایجھی کیفیت ہے جتھاں موضوع (جیں تے ہپنوسس کیتا ویندا ہے) بیدار، توجہ مرتکز تے عام طور تے ریلیکس محسوس کریندا ہے۔ ہپنوسس دے دوران، ہپنوٹسٹ مثبت تجاویز ݙیندا ہے جیڑھیاں موضوع دے ذہن، جذبات، احساسات یا رویے کوں متاثر کر سڳدیاں ہن۔ ہپنوٹیراپی وچ ایں طریقے کوں مختلف نفسیاتی تے جسمانی مسائل دے علاج کیتے استعمال کیتا ویندا ہے۔
تاریخ
عالمی تاریخ
جدید ہپنوسس دی بنیاد 18ویں صدی دے جرمن ڈاکٹر فرانز اینٹن میسمر دے کم تے رکھی ڳئی، جیں نے "میسمرزم" دے نظریے پیش کیتے۔ میسمر دا خیال ہئی جو کائنات وچ ہک مقناطیسی سیال (animal magnetism) موجود ہے جیڑھا صحت تے بیماری تے اثر انداز تھیندا ہے۔ بعد وچ، 19ویں صدی دے برطانوی ڈاکٹر جیمز بریڈ نے ایں عمل دا سائنسی مطالعہ کیتا تے ایں کوں "ہپنوسس" دا ناں ݙتا، جیڑھا یونانی دیوتا ہپنوس (نیند دا دیوتا) توں اخذ کیتا ڳیا۔ فرائیڈ تے ہور ماہرین نفسیات نے وی ہپنوسس دے مطالعے وچ اپݨا حصہ پاتا۔
پاکستان وچ تاریخ
پاکستان وچ ہپنوسس دی تاریخ مقامی روحانی تے ذہنی علاج دے روایتی طریقےآں نال جڑی ہوئی ہے۔ پیر، فقیر تے سائیں دے ہتھوں کیتے ونڄݨ والے دم درود، تعویذ تے توجہ مرتکز کرݨ والے عمل دراصل ہپنوسس دے مقامی روپ ہن۔ جدید ہپنوسس پاکستان وچ 20ویں صدی دے آخر وچ متعارف تھیا، جݙݨ کجھ ڈاکٹر تے ماہرین نفسیات نے بیرون ملک تربیت گھدی تے ایں کوں کلینکل طریقہ علاج دے طور تے متعارف کرایا۔ پاکستان ہپنوٹزم سوسائٹی ورگی تنظیماں نے ایں فن کوں منظم کرݨ دا کم شروع کیتا۔
قسماں
ہپنوسس دیاں کئی قسماں ہن، جنہاں وچوں کجھ اہم ایہ ہن:
- روایتی ہپنوسس: ایندے وچ ہپنوٹسٹ سڳلے، حکمنامے والے انداز وچ تجاویز ݙیندا ہے۔
- اریکسونین ہپنوسس: امریکی ماہر نفسیات ملٹن اریکسن دے ایجاد کردہ ایں طریقے وچ کہاݨیاں، استعارے تے بھانویں بے ربط ڳالھیں دے ذریعے تجاویز ݙتیاں ویندیاں ہن۔ ایہ طریقہ پاکستان وچ وی کجھ معالج استعمال کریندے ہن۔
- سیلف ہپنوسس: ایندے وچ شخص خود کوں ہپنوٹائز کرݨ دی تربیت گھندا ہے تاں جو تناؤ، درد یا بری عادتاں تے قابو پا سڳے۔
- رجعت ہپنوسس: ایں طریقے وچ موضوع کوں ماضی دے واقعات یا یاداں وچ واپس گھن ونڄا ویندا ہے۔ ایں بارے وڌیڄ معلومات کیتے ݙیکھو رجعت ہپنوسس۔
- ڈیجیٹل / ریموٹ ہپنوسس: ایہ انٹرنیٹ یا فون دے ذریعے کیتا ونڄݨ والا ہپنوسس ہے، جیڑھا پاکستان وچ وی مقبول تھیندا پئے ڳئے۔
سائنسی تحقیق
عالمی سطح تے ہپنوسس تے وسیع سائنسی تحقیق تھئی ہے۔ نفسیات تے اعصابی سائنس دے مطالعے ݙسدن جو ہپنوسس دے دوران دماغ دی سرگرمی وچ واضح تبدیلیاں آندیاں ہن۔ fMRI اسکینز ݙکھاوندن جو ایں حالت وچ دماغ دے اوں حصے دی سرگرمی گھٹ ویندی ہے جیڑھا شعور تے تنقیدی سوچ نال جڑیا ہویا ہے، جبکہ تخیل تے تصور نال جڑے حصے زیادہ متحرک تھی ویندے ہن۔ پاکستان وچ، جامعہ کراچی، یونیورسٹی آف پنجاب تے قائداعظم یونیورسٹی ورگے اداریاں دے شعبہ نفسیات وچ ہپنوسس تے محدود پیمانے تے تحقیق تھئی ہے۔ پاکستانی ماہرین ایں کوں تناؤ، فوبیا، درد دا انتظام تے نشہ بندی دے علاج وچ موثر پایا ہے۔
استعمال
ہپنوسس دے استعمال دے میدان وسیع ہن:
- طبی تے نفسیاتی علاج: درد کنٹرول (خاص طور تے دندان سازی وچ)، تناؤ، اضطراب، ڈپریشن، فوبیا، نیند دے مسائل، وزن گھٹاوݨ تے تمباکو نوشی چھڑاوݨ کیتے۔
- کھیݙ: کھݙاریاں دی کارکردگی بہتر کرݨ، توجہ مرتوز کرݨ تے مقابلے دے دباؤ کنوں نپٹݨ کیتے۔ پاکستانی کرکٹ ٹیم دے کجھ کھݙاری وی ایں دے ذریعے فائدہ چکے ہن۔
- تعلیم: یاد داشت بہتر کرݨ، پڑھائی تے توجہ ودھاوݨ کیتے۔
- انٹرٹینمنٹ: اسٹیج ہپنوسس شوز دے طور تے، جیویں جو حیدرآباد تے لاہور دے کجھ شوز وچ ݙٹھا ونڄ سڳدا ہے۔
- جرم دی تفتیش: فارنزک ہپنوسس دے ذریعے گواہاں دی یاد داشت بحال کرݨ کیتے، حالانکہ ایہ پاکستان وچ متنازعہ ہے۔
پاکستان وچ قانونی حیثیت
پاکستان وچ ہپنوسس دی کوئی واضح قومی قانونی ریگولیشن کائنی۔ ایں دے استعمال تے طبی تے اخلاقی حدود مقامی ادارےآں تے پریکٹیشنرز دی ذمہ داری ہے۔ پاکستان میڈیکل اینڈ ڈینٹل کونسل (PMDC) ہپنوٹیراپی کوں صرف لائسنس یافتہ ڈاکٹرز یا کلینکل ماہرین نفسیات دے ذریعے علاج دے طور تے استعمال کرݨ دی اجازت ݙیندی ہے۔ بغیر طبی قابلیت دے ہپنوسس دے ذریعے علاج کرݨ غیر قانونی تے غیر اخلاقی سمجھا ویندا ہے۔ اسٹیج شوز یا تفریحی مقاصد کیتے ہپنوسس کوں کئی واری "جادو" یا "کالا علم" دے ناں نال جوڑ ݙتا ویندا ہے، جیندے قانونی نتائج نکل سڳدے ہن۔
ثقافتی رویے
پاکستان، خاص طور تے سرائیکی وسیب وچ ہپنوسس دے بارے رویے مخلوط ہن۔ ہک طرف، روایتی طور تے ایں کوں جادو، سحر یا غیر فطری قوت نال جوڑ کے ݙٹھا ویندا ہے، جیندے پاروں کجھ لوک ایں کنوں ڈردے ہن۔ ݙوجھے پاسے، تعلیم یافتہ طبقہ ایں کوں ہک سائنسی تے نفسیاتی طریقہ علاج سمجھدا ہے۔ مذہبی حلقے ہپنوسس دے بارے محتاط ہن تے ایں ڳالھ تے زور ݙیندے ہن جو ایہ اسلامی تعلیمات دے خلاف کائنی تے ایں وچ شرک یا حرام عناصر شامل نہ تھیوݨ چاہیدے۔ عام طور تے، طبی مقاصد کیتے ہپنوسس کوں قبول کیتا ویندا ہے، پر تفریحی شوز یا ایں دے غیر ذمہ دارانہ استعمال تے تنقید کیتی ویندی ہے۔
پاکستان وچ مشہور ماہرین
پاکستان وچ ہپنوسس دے میدان وچ خدمت کرݨ والے کجھ نام ایہ ہن:
- ڈاکٹر عبداللہ چیمہ: لاہور دے مشہور ماہر نفسیات تے ہپنوٹیراپسٹ، جنہاں نے ایں فن کوں مقبول بناوݨ وچ اہم کردار ادا کیتا۔
- ڈاکٹر محمد طفیل چوہدری: کراچی نال تعلق رکھݨ والے ہپنوٹیراپسٹ، جنہاں نے ٹی وی پروگراماں تے ایں موضوع تے روشنی پائی۔
- پروفیسر ڈاکٹر محمد اقبال چوہان: ایکڈمک تے ریسرچر، جنہاں نے پاکستان وچ ہپنوسس تے تعلیمی کم کیتا۔
- سید ظہور احمد شاہ (ہپنوٹسٹ ظہور): حیدرآباد، سندھ نال تعلق رکھݨ والے اسٹیج ہپنوٹسٹ، جنہاں دے شوز مقبول ہن۔
ایہ ذکر کرݨ ضروری ہے جو پاکستان وچ ہپنوسس دا پیشہ باقاعدہ طور تے ریگولیٹڈ کائنی، ایں سانگے کئی غیر تربیت یافتہ افراد وی ایں کوں استعمال کریندے ہن۔